باشگاه خبرنگاران جوان؛ نرگس امام جمعه - تنبیه دانش‌آموزان، به‌ویژه تنبیه بدنی، یکی از چالش‌های جدی نظام‌های آموزشی در سراسر جهان به شمار می‌رود؛ مسئله‌ای که همواره با پیامدهای روانی، اجتماعی و تربیتی گسترده همراه بوده است. در سال‌های اخیر، نگاه کارشناسان تعلیم و تربیت بیش از پیش بر ضرورت حفظ کرامت انسانی دانش‌آموزان و ایجاد محیطی امن، سالم و مبتنی بر احترام متقابل در مدارس تأکید داشته است.

در همین راستا، وزارت آموزش و پرورش به‌تازگی و برای نخستین بار، مصوبه ممنوعیت تنبیه بدنی در مدارس را به‌صورت رسمی و صریح ابلاغ کرده است؛ اقدامی که می‌تواند نقطه عطفی در مسیر اصلاح شیوه‌های تربیتی و انضباطی در نظام آموزشی کشور محسوب شود.

در این باره صادق حسین‌زاده ملکی، معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش در گفت و گو با باشگاه خبرنگاران جوان با بیان این‌ که بخشنامه جدید آموزش و پرورش بر ایجاد محیطی امن، آرام و محترمانه برای دانش‌آموزان و معلمان تأکید دارد؛ گفت: این دستورالعمل نگاهی جامع به مؤلفه‌هایی همچون احترام متقابل، آرامش روانی، کرامت انسانی و حقوق فردی و اجتماعی دارد و همین انسجام، آن را از مقررات پیشین متمایز کرده است.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش افزود: اگرچه در اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های گذشته نیز بر منع تنبیه بدنی تأکید شده بود، اما بخشنامه اخیر با رویکردی یکپارچه، فضای مدرسه را به‌عنوان یک کل مورد توجه قرار داده و از این منظر، کارکردی متفاوت و اثرگذار دارد.

ملکی با اشاره به سابقه تاریخی تنبیه بدنی در مدارس ادامه داد: حدود ۵۰ تا ۷۰ سال پیش، تنبیه بدنی یکی از ابزارهای رایج تربیتی در مدارس بود و در دهه ۵۰ به‌عنوان یک فرهنگ غالب شناخته می‌شد، اما با ارتقای سطح فرهنگی جامعه و تحول نگرش‌ها در حوزه تعلیم و تربیت، این روش به‌تدریج کنار گذاشته شد و امروز به‌عنوان یک ناهنجاری رفتاری تلقی می‌شود.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر کاهش چشمگیر موارد تنبیه بدنی در سال‌های اخیر تصریح کرد: بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد این پدیده در یکی دو دهه گذشته به مواردی نادر تبدیل شده است، با این حال حتی یک مورد از آن نیز از منظر تربیتی و کرامت انسانی غیرقابل قبول بوده و نیازمند برخورد جدی است.

ملکی با اشاره به نقش رسانه‌ها در انعکاس این موضوع گفت: پوشش رسانه‌ای یک اتفاق نادر ممکن است حساسیت افکار عمومی را افزایش دهد، اما این مسئله نباید از مسئولیت آموزش و پرورش در پیشگیری کامل از چنین رفتارهایی بکاهد.

معاون وزیر آموزش و پرورش اظهار کرد: همزمان با کاهش شدید تنبیه بدنی، در برخی موارد شاهد بروز بی‌احترامی‌هایی نسبت به معلمان بوده‌ایم که ریشه در عوامل فرهنگی، اجتماعی و تغییر سبک زندگی دارد.

ملکی ادامه داد: مدرسه امروز با ابزارهای اقتدارگرایانه گذشته اداره نمی‌شود، اما این تغییر نباید به تضعیف جایگاه رفیع معلم منجر شود. یکی از محورهای مهم بخشنامه جدید، حمایت از شأن معلم و تأکید بر رعایت حرمت این نقش از سوی دانش‌آموزان و خانواده‌ها است.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش افزود: حفظ شأن معلم مسئولیتی مشترک است؛ معلمان باید به رفتار حرفه‌ای و تربیتی پایبند باشند و در مقابل، دانش‌آموزان و خانواده‌ها نیز موظف به رعایت حرمت این جایگاه هستند.

وی درباره نحوه رسیدگی به موارد تخلف گفت: در متن بخشنامه، سازوکار رسیدگی به تخلفات به‌صورت شفاف پیش‌بینی شده و در صورت وقوع، برخوردها در چارچوب فرآیندهای قانونی موجود انجام خواهد شد. این سازوکارها پیش‌تر نیز وجود داشته و بخشنامه جدید بر اجرای دقیق آن‌ها تأکید دارد.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ماهیت مدرسه به‌عنوان محیطی امن و مقدس خاطرنشان کرد: مدرسه یکی از ارزشمندترین فضاهای فرهنگی و اجتماعی کشور است و همه باید برای حفظ حرمت، سلامت و ارتقای این فضا تلاش کنند تا زمینه تربیت صحیح نسل آینده فراهم شود.

ملکی تصریح کرد: هر عاملی که به آرامش، امنیت و کارکرد تربیتی مدرسه خدشه وارد کند، باید با جدیت شناسایی، پیشگیری و حذف شود تا مدارس بیش از پیش نقش اثرگذار خود را ایفا کنند.با ابلاغ مصوبه ممنوعیت تنبیه بدنی در مدارس، این موضوع بار دیگر در فضای آموزشی کشور مورد توجه قرار گرفته است. هرچند این ممنوعیت برای نخستین بار به‌صورت صریح و در قالب یک مصوبه مستقل ابلاغ شده، اما تنبیه بدنی پیش از این نیز در چارچوب‌های تربیتی و آیین‌نامه‌های آموزشی مورد تأیید نبوده و در عمل به‌عنوان رفتاری خارج از اصول آموزشی تلقی می‌شده است.

همچنین حسین صادقی، رئیس مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش در گفت و گو با باشگاه خبرنگاران جوان گفت: پیش از ابلاغ بخشنامه ممنوعیت تنبیه بدنی دانش آموزان و سوء رفتار با آنان به هر دلیل و تحت هر شرایطی، در آیین اجرایی مدارس، تنبیه بدنی دانش‌آموزان ممنوع بوده و هیچ مسئولی حق اعمال آن را نداشته است؛ با این حال، بخشنامه جدید با صراحت بیشتر و در قالب مصوبه‌ای مستقل، بر این ممنوعیت تأکید کرده است.

در مجموع، ابلاغ مصوبه ممنوعیت تنبیه بدنی در مدارس را می‌توان گامی در جهت شفاف‌سازی و یکسان‌سازی رویه‌های انضباطی در محیط‌های آموزشی دانست. اجرای دقیق این مصوبه و نظارت مستمر بر آن، می‌تواند به ارزیابی بهتر نتایج و تأثیرات آن در فضای مدارس منجر شود؛ موضوعی که در ماه‌های آینده، میزان اثربخشی این تصمیم را به‌طور روشن‌تر نشان خواهد داد.

تفکر سیستمی، پیش‌نیاز عبور از بحران‌های سلامت است