باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری- میدان نفتی آزادگان جنوبی در ۸۰ کیلومتری غرب اهواز و در مجاورت مرز عراق قرار دارد و در سوی عراقی با نام «میدان مجنون» شناخته می‌شود. این میدان به‌عنوان بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران، از جایگاهی ویژه در امنیت انرژی، ظرفیت تولید بلندمدت و رقابت ژئوپلیتیکی کشور برخوردار است.

برآوردهای رسمی نشان می‌دهد حجم نفت درجای آزادگان جنوبی حدود ۲۵.۳ میلیارد بشکه است که با احتساب ضریب برداشت فعلی، حدود ۱.۷ میلیارد بشکه نفت قابل برداشت برای ایران برآورد می‌شود. توسعه این میدان در قالب دو فاز طراحی شده و طبق هدف‌گذاری‌ها، تولید نهایی آن باید به حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز برسد؛ ظرفیتی که می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در جبران افت تولید میادین قدیمی کشور ایفا کند.

ماهیت مشترک میدان آزادگان، توسعه سریع آن را از یک انتخاب فنی به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است. در میادین مشترک، هرگونه تعلل یک‌طرفه، به برداشت بیشتر طرف مقابل منجر می‌شود و امکان جبران یا مطالبه حقوق ازدست‌رفته در آینده وجود ندارد.

در همین راستا، در آذرماه امسال و در ادامه پیگیری‌های مستقیم مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، نشستی با حضور وزرای نفت، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، امور اقتصادی و دارایی، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه، مدیران ارشد دستگاه‌های اجرایی و رؤسای تعدادی از بانک‌های کشور برگزار شد. این نشست که در پنجم آذر ۱۴۰۴ برگزار شد، به بررسی آخرین وضعیت توسعه میدان نفتی آزادگان، برنامه افزایش ضربتی ۲۵۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت، جمع‌آوری گازهای همراه و طرح‌های فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی اختصاص داشت.

آزادگان در بزنگاه ژئوپلیتیکی و تصمیم‌های سرنوشت‌ساز

توسعه یکپارچه میدان مشترک نفتی آزادگان در مقطعی حساس و پیچیده قرار دارد؛ مقطعی که هم‌زمان با تحولات ژئوپلیتیکی منطقه و تشدید رقابت بر سر منابع انرژی در خاورمیانه شکل گرفته است.

این میدان از مهم‌ترین ذخایر نفتی کشور به‌شمار می‌رود و بهره‌برداری از آن، نه‌تنها منافع اقتصادی امروز، بلکه قدرت استراتژیک ایران در حوزه انرژی و سیاست منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، کیفیت تصمیم‌ها و نحوه انتخاب مجری پروژه اهمیتی حیاتی دارد؛ چراکه هر خطا یا شتاب‌زدگی می‌تواند هزینه‌هایی سنگین برای کشور و نسل‌های آینده به همراه داشته باشد.

واگذاری مشروط و نگرانی‌های کارشناسی

به گفته کارشناسان، تنفیذ مشروط قرارداد توسعه این میدان به شرکت «دشت آزادگان اروند» ـ کنسرسیومی متشکل از بانک‌ها ـ زنگ هشداری جدی برای صنعت نفت و ناظران اقتصادی است. این شرکت ماهیتی مالی دارد و فاقد پیشینه عملیاتی قدرتمند در توسعه میادین نفتی است.

ماهیت مالی این کنسرسیوم، محدودیت‌هایی جدی در مدیریت پروژه‌های فنی و بالادستی ایجاد می‌کند؛ محدودیت‌هایی که می‌توانند به تأخیر در اجرا، افزایش هزینه‌ها و کاهش کارایی منجر شوند. تجربه‌های گذشته نشان داده است که هرگاه مرز میان تأمین مالی و مدیریت اجرایی پروژه‌های راهبردی مخدوش شده، نتیجه آن افزایش ریسک، اتلاف منابع و حتی شکست در تحقق اهداف ملی بوده است.

تجربه جهانی و نقش شرکت‌های تخصصی

توسعه میادین مشترک و استراتژیک، نیازمند تخصص، تجربه عملی و توان مدیریت ریسک‌های فنی و محیطی است. شرکت‌های بزرگ اکتشاف و تولید (E&P) این مسیر را طی سال‌ها فعالیت در پروژه‌های ملی و بین‌المللی پیموده‌اند و انباشتی از دانش فنی و اجرایی در اختیار دارند که به‌سادگی قابل جایگزینی نیست.

حضور این شرکت‌ها هزینه فرصت پروژه‌های جدید را کاهش می‌دهد، زیرا آن‌ها پیش‌تر با پیچیدگی‌های حقوقی، قراردادی و فنی مواجه شده و راه‌حل‌های اثربخش را تجربه کرده‌اند.

تأکید وزیر نفت بر تلفیق توان مالی و اجرایی

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، در تشریح نقش توان داخلی تأکید کرد: هر زمان که به ظرفیت‌های داخلی تکیه کرده‌ایم، به دستاوردهای قابل توجهی رسیده‌ایم. توسعه میادین نفت و گاز و افزایش تولید، نیازمند دو مؤلفه اصلی است؛ تأمین منابع مالی و توانمندی اجرایی و تخصصی مجریان.

افزایش بیش از ۵۰ هزار بشکه‌ای تولید در ۱۴ ماه

وزیر نفت با اشاره به عملکرد شرکت پتروپارس در میدان آزادگان جنوبی اظهار کرد: این شرکت به‌عنوان پیمانکار عمومی، طی ۱۴ ماه گذشته موفق شده است تولید نفت را بیش از ۵۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد.

وی افزود: پتروپارس به‌عنوان پیمانکار EPC، دو ردیف از تأسیسات CTEP را به بهره‌برداری رسانده و این دستاوردها با هدایت شرکت ملی نفت ایران و شرکت مهندسی و توسعه نفت محقق شده است.

پاک‌نژاد با تشریح مشخصات واحد فرآورشی آزادگان جنوبی گفت: این مجموعه، بزرگ‌ترین واحد فرآورش نفت و گاز کشور است و شامل چهار ردیف فرآورشی با ظرفیت مجموع ۳۲۰ هزار بشکه نفت خام در روز و حدود ۲۰۰ میلیون فوت مکعب گاز همراه می‌شود. بخشی از این گازها به‌دلیل تکمیل نشدن ظرفیت فرآورشی، همچنان در فلرها سوزانده می‌شود.

تجربه پارس جنوبی؛ الگویی برای آزادگان

در ایران، بسیاری از شرکت‌های اکتشاف و تولید که امروز در سطح ملی و منطقه‌ای شناخته شده‌اند، فعالیت خود را با پروژه‌های بزرگ پارس جنوبی آغاز کرده‌اند. این شرکت‌ها در شرایط سخت، با پیچیدگی‌های فنی، تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت منابع مواجه شده و تجربه‌ای ارزشمند اندوخته‌اند.

اکنون این ظرفیت آماده به‌کارگیری در میدان آزادگان است، اما واگذاری پروژه به مجموعه‌ای فاقد تجربه عملیاتی، این فرصت را محدود کرده و کشور را ناگزیر به طی دوباره مسیر یادگیری می‌کند.

پیامدهای اقتصادی و راهبردی واگذاری به کنسرسیوم مالی

به باور کارشناسان، واگذاری توسعه آزادگان به کنسرسیومی مالی در این مقطع حساس، پیامدهای اقتصادی و استراتژیک جدی دارد. از یک سو، احتمال افزایش هزینه‌ها به‌دلیل آزمون‌وخطای فنی و مدیریتی وجود دارد و از سوی دیگر، منافع بلندمدت کشور در یک میدان راهبردی تضعیف می‌شود.

تجربه‌های داخلی و بین‌المللی نشان داده است که منابع مالی، بدون توان اجرایی و تخصص عملیاتی، برای پیشبرد پروژه‌های بزرگ کافی نیست و می‌تواند پروژه‌ها را گرفتار چرخه‌ای از تأخیر، ناکارآمدی و هزینه‌های اضافی کند.

در چنین شرایطی، نقش نظارتی مجلس و سایر نهادهای قانونی اهمیتی دوچندان می‌یابد. توقف یا اصلاح مسیر واگذاری، نشانه تعلل نیست، بلکه جلوه‌ای از عقلانیت راهبردی است. تصمیم امروز، مسیر بهره‌برداری از یک ذخیره ملی را برای دهه‌ها تعیین می‌کند و هرگونه کوتاهی در نظارت، می‌تواند هزینه‌ای جبران‌ناپذیر برای نسل‌های آینده داشته باشد.

توسعه میدان مشترک آزادگان، آزمونی مهم برای سیاست‌گذاران، مدیران صنعت نفت و نهادهای نظارتی است. سپردن این مأموریت به مجموعه‌هایی فاقد تجربه عملیاتی کافی، حتی با پشتوانه مالی، به معنای پذیرش ریسک‌های غیرضروری و تکرار خطاهای گذشته است.

عقلانیت استراتژیک ایجاب می‌کند که از توان شرکت‌های اکتشاف و تولیدی استفاده شود که مسیر یادگیری را پیش‌تر طی کرده‌اند و در میدان عمل آزموده شده‌اند. تنها با چنین رویکردی است که توسعه میدان آزادگان می‌تواند به شکلی پایدار، اقتصادی و راهبردی محقق شود و منافع ملی کشور حفظ گردد.

حجم نفت درجای آزادگان جنوبی حدود ۲۵.۳ میلیارد بشکه می‌رسد/ آزادگان در بزنگاه ژئوپلیتیکی