باشگاه خبرنگاران جوان- مذاکرات میان ایران و آمریکا بیش از آنکه درگیر اختلافات فنی باشد، تحت تأثیر میراث سیاسی تصمیمی قرار دارد که دونالد ترامپ سال‌ها پیش اتخاذ کرد؛ تصمیم خروج از برجام.

امروز همان اقدامی که قرار بود به زعم ترامپ «توافقی بهتر» را جایگزین برجام کند، به یکی از بزرگ‌ترین موانع پیش روی هرگونه توافق جدید تبدیل شده است.

واقعیت این است که خروج یکجانبه آمریکا از برجام، سطح بی‌اعتمادی ایران به تعهدات واشنگتن را به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش داد. از نگاه تهران، صرف امضای یک توافق جدید نمی‌تواند تضمین‌کننده اجرای آن باشد، زیرا تجربه نشان داده است که تغییر دولت در آمریکا می‌تواند تمام تعهدات قبلی را زیر سؤال ببرد. به همین دلیل، ایران امروز بیش از هر زمان دیگری بر دریافت امتیازات ملموس، عینی و قابل راستی‌آزمایی تأکید دارد. موضوع اخذ پول‌های بلوکه شده در همین راستا مطرح می‌شود.

در چنین شرایطی، ترامپ اگر واقعاً به دنبال دستیابی به توافق است، ناچار خواهد بود فراتر از وعده‌ها و بیانیه‌های سیاسی حرکت کند. آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران، کاهش عملی برخی محدودیت‌های اقتصادی و ارائه نشانه‌های واقعی از تغییر رویکرد، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تا ایران را راضی به توافق کند که یک طرف آن آمریکای بی‌اعتبار حضور دارد. بدون چنین گام‌هایی، انتظار توافقی پایدار چندان واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.

اما مشکل ترامپ فقط ایران نیست. او در داخل آمریکا نیز با یک تناقض سیاسی مواجه شده است. هر میزان امتیازدهی به ایران، بلافاصله از سوی رقبای سیاسی و حتی بخشی از جریان‌های همسو با خودش با برجام مقایسه خواهد شد.

مخالفان او خواهند پرسید اگر قرار است تحریم‌ها کاهش یابد، دارایی‌ها آزاد شود و محدودیت‌هایی برداشته شود، تفاوت توافق جدید با همان برجامی که ترامپ آن را «بدترین توافق تاریخ» می‌نامید چیست؟

در واقع ترامپ امروز در وضعیتی قرار گرفته که برای رسیدن به توافق باید امتیاز بدهد و برای حفظ جایگاه سیاسی خود نمی‌خواهد متهم به بازگشت به مسیر برجام شود. هر چند که ادعا می‌شود توافق اخیر حتی بالاتر از برجام است و فشار‌ها روی ترامپ از این نظر بیشتر می‌شود.

همین دوگانه، فضای تصمیم‌گیری او را پیچیده کرده و روند مذاکرات را دشوارتر ساخته است. البته ایران نباید اجازه دهد تا ترامپ از همین فشار‌های داخلی برای عدم امتیاز بهره برداری سیاسی کند و ترامپ نیز برای پذیرش شروطی که ایران دارد باید شکست را بپذیرد.

نکته مهم دیگر آن است که حتی در دوران اجرای برجام نیز ایران بار‌ها از عملکرد آمریکا و اروپا انتقاد می‌کرد.

در آمریکای دوران اوباما زنجیره تحریم‌ها بر خلاف تعهدات برجامی از سوی آمریکا حفظ شده و وزارت خزانه‌داری آمریکا با مجازات‌های سنگینی طرف مورد معامله با ایران را می‌نواخت. کار به جایی رسید که «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه ایران از جان کری «نامه آرامش‌بخش» برای طرف معامله طلب می‌کرد.

اگرچه توافق روی کاغذ برقرار بود، اما بسیاری از موانع اقتصادی و بانکی همچنان پابرجا ماند و شرکت‌های بزرگ به دلیل نگرانی از تحریم‌های ثانویه آمریکا وارد همکاری گسترده با ایران نشدند. در چنین فضایی ترامپ از همین موضوع نیز راضی نبود و بعد تهدید پاره کردن برجام به طور یکجانبه از آن خارج شد.

در عمل نیز سیاست غالب در واشنگتن و برخی پایتخت‌های اروپایی این بود که ساختار اصلی فشار و زنجیره تحریم‌ها حفظ شود و تنها بخشی از محدودیت‌ها تعدیل شود.

همین تجربه باعث شده است که امروز مطالبه ایران صرفاً امضای یک توافق جدید نباشد، بلکه دریافت منافع اقتصادی واقعی و قابل لمس در اولویت قرار گیرد.

از این منظر، می‌توان گفت کارمای برجام امروز به سراغ ترامپ آمده است. ترامپی که برجام با همه مضراتش علیه ایران را برنتابید حالا باید امتیاز سریع الوصول و فوری و به روز بدهد تا ایران را وادار به توافق با خود کند.

همین عامل هم باعث شده که ترامپ چندین بار خود برهم زننده توافق شود و مذاکره با آمریکا برای ایران و حتی طرف میانجی نیز پرابهام و پیچیده‌تر شود.

رئیس‌جمهوری که با خروج از توافق قصد داشت ایران را به پذیرش شرایط سخت‌تر وادار کند، اکنون برای رسیدن به هر توافقی ناچار است ابتدا پیامد‌های همان خروج را جبران کند. تا زمانی که این گره باز نشود و اعتماد ازدست‌رفته تا حدی ترمیم نگردد، دستیابی به توافقی جدید همچنان با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.

تنگه هرمز هم با حملات آمریکا باز نشده و ایران پاسخ گسترده به حملات آمریکا می‌دهد تا ترامپ در چالش جدی خود گرفتار بماند.

منبع: فارس

تصویر سینما از واقعیت خانواده ایرانی؛ خیلی دور، خیلی دورتر